Er is al veel veranderd, althans dat zegt men. De gemiddelde vrouw in Marokko trouwt hedendaags op haar zevenentwintigste en krijgt 2,43 kinderen. In 1960 lagen deze gemiddeldes nog op 17 jaar en zeven kinderen. Steeds meer vrouwen leren lezen en schrijven of genieten zelfs een opleiding. Er zitten zeven vrouwen in het huidige parlement, versus 26 mannen, en Koning Mohammed VI moderniseerde het Islamitisch familierecht om de positie van vrouwen te verbeteren. Daarnaast geeft deze koning het goede voorbeeld: Mohammed VI heeft slechts één vrouw, die hoogopgeleid is en zich Westers kleed, hij houdt er geen schare aan concubines op na en Koningin Lalla Salma mag zich zowaar ook buiten de paleismuren begeven. Heel anders dan de tactiek die vader Koning Hassan II hanteerde. Ook op stage kom ik veel werkende Marokkaanse vrouwen tegen, zelfs in hogere functies.

Het gaat dus goed met de Marokkaanse vrouw? Die indruk wekt men wel ja. Toch is het voor de eerder beschreven succesvolle vrouwen niet gemakkelijk: hun waarde op de huwelijksmarkt is namelijk niet erg hoog. De dames blijven hierdoor sociale outcast, aangezien zij hun levenstaak, ‘moeder zijn’, nimmer zullen volbrengen. En dat, terwijl ze in dezelfde functie ook nog eens minder verdienen dan hun mannelijke collega’s. Marokkaanse mannen mogen een buitenlandse vrouw trouwen (de ultieme fashionstatement), Marokkaanse vrouwen schijnen echter wettelijk verplicht te zijn om een Marokkaanse man aan de haak te slaan. Ook de gedragsregels voor vrouwen hebben bovenstaande ontwikkelingen niet kunnen bijbenen: een vrouw hoort zich namelijk bescheiden te gedragen. Zij gaat bedekt gekleed zodat zij het mannelijk geslacht niet in verleiding kan brengen, zij kijkt naar de grond, lacht en praat niet te hard, gaat niet alleen over straat en gaat niet met ander mannelijk gezelschap dan haar broer, vader, oom of echtgenoot om. Toch zijn veel van deze vrouwen, om een collega met kennis van zaken te quoten ‘vaak heel gelukkig’.

Noem het hypocriet, noem het inventief, maar persoonlijk vind ik het schitterend om te zien hoe deze vrouwen creatieve oplossingen bedenken voor de beperkingen die zijn opgelegd door hun geloof en door sociale controle. Van kleine dingen zoals een gebloemde hoofddoek, hoge hakken onder hun lange rok en een beetje make-up om zich toch nog ‘vrouw’ te voelen, tot ingrijpende dingen als maagdenvliesherstellende operaties. Hoewel dit laatste verschrikkelijk is natuurlijk, is sociale verstoting nog veel erger voor de dames in kwestie. Een collega woonde, tegen alle sociale wetten in, samen met zijn vriendin in een huis waarvan één kamer een slot had. Zodra de schoonouders weer eens op de stoep stonden, verdwenen al zijn spullen, inclusief hijzelf, achter slot en grendel. Zo bleven schoonpapa en –mama in de waan dat hun dochter zich als een brave moslim gedroeg. En als je man je in je ontwikkeling probeert te beperken? Dan heb je het winnende argument altijd achter de hand: ‘Koning Mohammed VI, directe afstammeling van de Profeet Mohammed zelf, is het met me eens’. Knappe man die daar iets tegen in weet te brengen, in een hiërarchisch land als Marokko. Men trekt de mening van de Koning toch niet in twijfel?

Helaas werkt het niet voor alle vrouwen zo. Achtergelaten vrouwen, eerwraak, mishandeling, financiële en juridische afhankelijkheid, gearrangeerde huwelijken en onderdrukking. Het komt voor, misschien in mindere mate, maar iedere vrouw in een dergelijke situatie is er natuurlijk één teveel. Toch weten Marokkaanse vrouwen te roeien met de riemen die ze hebben, ook als er één gebroken is, het bootje vol gaten zit en ze door de mist geen hand voor ogen zien. Als positieve discriminatie door Mohammed VI de peddels overbodig maakt voor deze vrouwen en hen tijdelijk in een motorbootje kan plaatsen, dan zeg ik voor deze ene keer als een echte Marokkaan: ‘Lang leve de Koning!’

Wendela Huisman
wendela.huisman@jovd.nl