Voor alsnog is dit helaas een schrijnend voorbeeld van een kabinet waar ik veel vertrouwen in had. De aangehaalde "quick win"-strategie lijkt niet alleen op te gaan voor zaken waar deze wellicht op zijn plaats is, maar wordt ook toegepast op de meest complexe politieke beleidsstukken. Blijkbaar is de visie van onze premier dat er snel plannen moeten worden gepresenteerd. Aantonen dat dit kabinet daadkracht heeft, ondanks het verlies van veel liberale hervormingspunten op het gebied van pensioen (het is belachelijk dat de huidige regelgeving soms mensen dwingt om te stoppen met werken zelfs als ze langer door willen werken, zie bijvoorbeeld emeritus professor Maarten van Rossum) en ontslagrecht. En zo is ook dit punt gepresenteerd voordat de ministersploeg goed en wel is ingewerkt.

Goede redenen en argumenten voor beleid heb ik nog zelden gehoord. Minister van Bijsterveldt (CDA) besluit binnen ettelijke weken na haar promotie van Staatssecretaris naar Minister van OCW om net als iedere voorganger een omvangrijke onderwijshervorming voor het middelbaar onderwijs op poten zet, zonder dat er echt goede argumenten voor worden gepresenteerd of de resultaten van omvangrijk onderzoek naar of het gekozen middel (terug naar twee profielen) kan leiden tot het beoogde doel (focus op kennis). Zelfs de uitwerkingen blijven duister: veel van de gewraakte maatschappelijk-georiënteerde vakken bevinden zich in het gemeenschappelijk deel van het curriculum. De profielen zijn opgebouwd uit vakken die direct relevant zijn voor latere studies.
Dat academici op het gebied van onderwijskunde aangeven dat resultaten van hervormingen op onderwijs pas een aantal jaren later te meten zijn en we nu steeds ingrijpen in een termijn die nog geen resultaten laat zien, past blijkbaar even niet in het plaatje van de geschiedschrijving. Zoveel ministers, zoveel hervormingen. Wellicht is een betere manier om de kwaliteit van onderwijs te verhogen het vergroten van de kennis en vaardigheden van de docenten. Echter, dit kost geld en dat wordt liever uit gegeven aan Amerika-gerelateerde onderwerpen, dan aan de Nederlandse economie en maatschappij van de toekomst.

Ook had ik van een gedegen persoon als Mark Rutte verwacht dat hij ondanks de samenwerking met een populistisch-getinte partij zelf zijn eigen imago zou willen behouden als een denker, als iemand die staat voor een liberaal-transparante staat en zijn beleid wil onderbouwen met gedegen argumenten en onderzoek. Maar die verwachting lijkt niet uit te gaan komen, al heeft hij waarschijnlijk nog wel even om de zaken bij te sturen. Steeds vaker worden beleidspunten vergezeld met quasi-argumenten bedoelt als beeldvorming. Zo werd er een mooi electoraat gekweekt voor de "langstudeerboete" door de onderwijsbezuinigingen - want dat zijn ze - deze naam mee te geven. Dat deze onvermijdelijke boete - ook al worden instellingen magischerwijs "efficiënt"* binnen een paar maanden, doordat de bedragen zin begroot worden ze toch echt ingehouden - eigenlijk niet eens de pretentie kan hebben universiteiten en hogescholen te stimuleren efficiënter te gaan werken, er wordt namelijk geen enkele ruimte geboden voor de instellingen om hervormingen door te voren en het invoeren met terugwerkende kracht kan niet opeens veroorzaken dat studenten een aantal jaar geleden een andere keuze hadden gemaakt, is niet van belang voor de handige perscommuniqué's. Het doel is gewoon zodanig te bezuinigen dat de begroting de komende vier jaar rond is, wat er daarna gebeurt met het onderwijs zal ze een worst wezen.
Het aller mooiste voor het kabinet is nog dat de publieke en journalistieke discussie nu vooral ingaat op de asociale, geldverslindende langstudeerders, maar dat de korting op instellingen uiteindelijk impacht heeft op de algemene kwaliteit van het onderwijs.Maar dit wordt niet genoemd, want dan ontstaat opeens een hele andere discussie: zelfs de "brave" studenten die in 4 of 5 jaar afgestudeerd zijn, worden flink geraakt. We liepen al achter qua hoger onderwijsuitgave per student als we kijken naar concurrerende landen, en deze achterstand zal alleen maar groter worden. Dat alle, zo gevreesde, kennisindexlijstjes bijna synchroon lopen aan investeringen, bezuinigingen en uitgaven per student, wordt voor het gemak even vergeten. Ook wordt er geen gehoor gegeven aan de berichten dat er nog minder personeel beschikbaar komt op de al maar stijgende hoeveelheid studenten. Minder geld, minder docenten, minder hoogleraren, minder onderzoek, minder innovatie, maar meer studenten. Goh, wat een mooi vooruitzicht voor één van de peilers van onze economie (naast transportgerelateerde industrie, maar die sector zal wel een klap oplopen na Moerdijk).

Nog veel minder te spreken ben ik over onze VVD-minister Schultz van Haegen-Maas Geesteranus, zij blijkt een namelijk een neusje voor populariteit te hebben. Plannen presenteren die weinig uithalen, zoals het verhogen van de maximumsnelheid naar 130km/u, zonder eerst te kijken wat de gevolgen zijn! De tijdwinst op de voorgestelde stukken is maximaal een paar minuten. Dat is dus vooral een beetje volkspsychologie. Vaak wordt dat niet eens gehaald, omdat er door stremmingen toch maar zachter gereden moet worden. Als we dan een rendementsanalyse maken, komen we uit op wat psychologisch voordeel ('lekker doorrijden!'), ten opzichte van heel veel nadelen: meer verkeersdoden/gewonden (naast heel veel psychologische narigheid kost dit erg veel geld!), meer milieu-uitstoot (zelfs zoveel dat het gehele rendement van de milieusubsidies voor autoverkeer teniet wordt gedaan) en veel meer geluidsoverlast. Goh, wat is het toch een goed onderbouwd en afgewogen plan. Klinkt als een betuwelijntje: eerst beslissen, nooit echt onderzoek laten doen, als er onderzoek wordt gedaan de resultaten niet serieus nemen, tegenstanders negeren of in een hoek drijven en er na afloop achter gaan komen dat de kritiek en onderzoeksresultaten wel degelijk een goed beeld schetste. Volgens mij komt het hele plan voort uit kroegpraat: "Als ik later minister ben, dan verhoog ik de maximum snelheid!". Dat soort kreten hoor ik vaker in Leiden in de kroeg.

Ik kan dit betoog nog langer maken, door bijvoorbeeld aan te halen dat er weer geen onderzoek wordt gedaan naar hoe ons ontwikkelingsgeld besteed moet worden en dat er zo'n 2.5 FTE's + een stagiaire verantwoordelijk zijn voor het management van het gehele geld dat gaat naar "ons" millenniumdoel.

Waar zijn de wel overwogen plannen? Het gedegen vooronderzoek? De argumenten? Het liberale gedachtegoed? Al wat er nu speelt lijkt van kant meer op dit alles. Het komt zelfs niet in de buurt van extreem neo-liberalisme, het lijkt wel neo-populisme. Ik maak me zorgen. Het lijkt wel of we alleen bezig zijn met de begroting en plannen van de komende paar jaar, maar vergeten dat we daarna ook nog graag hier willen wonen...

Willem - 12-01-2011 | 14:03

De JOVD heeft overigens al jaren deze mening, dus we zijn blij dat CDJA eindelijk gedraaid is. Overigens is het een column van 300 woorden, dus erg uitgebreid ingaan op alle aspecten is lastig.

En over harddrugs: de JOVD is van mening dat soft- en harddrugs zoveel mogelijk gelegaliseerd moeten worden (zie PKP), behalve zekere drugs die onevenredige schade aan persoon en maatschappij aanrichten.

Martijn Jonk - 11-01-2011 | 16:48

Mooie samenvatting van CDJA visie stuk hierover.

Het verhoogde gebruik door legalisering is een probleem dat in dit stukje niet goed genoeg is benaderd. De GGZ instellingen zitten voor psychotische blowers. En what's next? Coke?

Luuk - 11-01-2011 | 16:45