Tekst van de toespraak van JOVD-voorzitter Martijn Jonk op het VVD Congres "Maak Nederland Liberaler" op 26 november 2011 te Zaandam.

Goedemiddag,

Het is mij een eer om u vandaag toe te mogen spreken. Zeker hier in Zaandam. Voor mij, hier in het prachtige Noord-Holland,  een thuiswedstrijd.

We hebben een bewogen jaar achter de rug. Vorig jaar kwamen wij rond deze tijd ook bijeen, vol enthousiasme: de grootste partij, voor het eerst een VVD-premier en een akkoord dat er niet om loog.

Maar we hebben afgelopen jaar ook een hoop teleurstellingen moeten slikken. Regeren is niet alleen vooruitzien, regeren doet soms simpelweg gewoon pijn. Principes hebben we moeten inleveren en compromissen zijn gemaakt. Dit zijn voor een liberale partij soms pijnlijke concessies. En dat is úw en mijn partij, een liberale partij. Ik hoef die concessies hier niet te herhalen, u kent ze.

Dan vraag ik wel, in alle oprechtheid, waar trekken wij een grens? Natuurlijk: iedere keer als de oppositie de VVD in het nauw kan drijven wordt ieder punt uitvergroot, omgedraaid en daarna nog een keer opgediend. Ook begrijp ik de belangen en ik snap dat er een zware opdracht op de schouders van dit kabinet rust. Maar wij hebben óók principes, net zoals het CDA, net zoals de PVV en –jawel- net zoals de SGP. En die principes zijn niet minder belangrijk omdat ze niet vanuit een heilig boek komen maar vanuit een heilig geloof in het liberalisme. Vanuit vrijheid, verantwoordelijkheid en verdraagzaamheid.

Dames en heren,

Ga voor die principes staan en maak mogelijk wat mogelijk is. Vecht daar ook voor. Vergeet niet dat uw opdracht niet voor vier jaar is, ook niet voor acht, maar staat in een lange, liberale traditie. Voor die traditie moet u staan.

Waar ik trots op ben is dat dit kabinet serieus werk maakt van de bezuinigingen. Bezuinigingen die de groei van onze staatsschuld dempen en de hypotheek op komende generaties verkleint. Maar bovenal: bezuinigingen die de maatschappij weer privatiseren, die de overheid -om maar met de woorden van onze minister-president te spreken- weer terug in zijn hok stuurt. Verantwoordelijkheid wordt verlegd daar waar die thuishoort: bij het individu en zijn omgeving.

Dat argument heb ik de afgelopen periode te weinig gehoord bij de VVD.

Zelfs al klotst het geld hier tegen de plinten op, zelfs dan zouden wij moeten bezuinigen. Omdat wij vinden dat mensen meer verantwoordelijkheid moeten dragen voor zichzelf en voor de mensen om hen heen.

Sinds de jaren 60 is de verzorgingsstaat langzaam, maar zeker gegroeid en het moet gezegd: ook de VVD draagt hiervoor verantwoordelijkheid. De solidariteit in onze samenleving verplaatste zich meer en meer van wat wij doen voor anderen tot het invullen van een belastingformulier. U maakt wat geld over en de rest van de tijd kon u zich terugtrekken in uw twee-onder-één-kapje.

Meer verantwoordelijkheid vragen is geen excuus om te kunnen bezuinigen, maar –wat mij betreft- een heldere visie op de samenleving.

Er zijn mensen die zullen zeggen: “Dat idee om een samenleving aan te moedigen om meer verantwoordelijkheid voor zichzelf en elkaar te nemen zonder overheid is een sprookje. Een sprookje uit vervlogen tijden toen we nog woonden in een dorp met één bakker en een slager.” Maar in de basis blijven mensen sociale wezens, en kiezen wij onze eigen verbanden. In de eerstvolgende uitgave van Driemaster, het JOVD-ledenblad, stelt bisschop Gerard de Korte het als volgt: “Liberalen zouden ook moeten erkennen dat je alleen in gemeenschap met anderen tot ontplooiing kunt komen”. Deze katholieke bestuurder, dames en heren, heeft wat mij betreft volkomen gelijk.

Mijn oproep is tegelijkertijd ook een aanklacht richting mijn eigen generatie. Jongeren verbinden zich steeds minder in de collectieven van voorheen, zoals politieke partijen, vakbonden en andere verenigingen en kunnen maar mondjesmaat op de been gebracht worden om zich druk te maken over hun eigen toekomst. Wij zijn te laks, te verwend en te ingeslapen. We staren te veel op die touchscreen voor ons en kijken te weinig in het  rond als we over straat lopen.

Daar ligt een rol voor politici. Het is aan u kabinet, aan u meneer Rutte, om een visie te geven, hen voor te gaan en aan te geven wat wij verwachten van verantwoordelijk burgerschap.

Volgende week is ons JOVD Najaarscongres en daar ga zal ik mijn eigen leden een spiegel voorhouden met de vraag: wat doe jij eigenlijk voor de samenleving? Voor je buren, voor de straat, voor je stad? En dan doel ik daarmee niet op normaal gedrag zoals je opleiding afmaken, je aan de wet houden of je belasting netjes betalen, maar: wanneer heb jij het verschil gemaakt?

Aan u liberalen is het om het gevecht aan te gaan met de perceptie van een staat die alles regelt. Weg met regels die in de weg staan en weg met prikkels die naar de staat leiden. Daar kunt u of het nu lokaal, regionaal of landelijk is, wat aan doen. Pak die handschoen op. Stimuleer mensen, daag ze uit en help hen.

Een verzorgingsstaat wordt gemaakt voor mensen, maar een liberale samenleving wordt –wat mij betreft- gemaakt door mensen.

De tijd van sociale rechten is voorbij, er staat een tijd voor ons van plichten en verantwoordelijkheden. Zeker als de overheid, zelfs al zouden wij het willen, niet meer het vehikel van afgeschoven verantwoordelijkheid kan zijn. Onze pensioenen zijn onzeker, de zorg wordt duurder en duurder en de internationale concurrentie wordt steeds heviger: dat doet meer dan ooit een beroep op wat wij kunnen doen voor elkaar. Zonder de staat, maar gewoon tussen mensen, tussen individuen, op de straat. 

Maar als wij meer vragen van Nederlanders, is ook de vraag gerechtvaardigd: wat kan ik dan meer doen dan nu? Wat mij betreft is dit de centrale vraag die wij ons komende periode allemaal moeten stellen.

Hoewel we kunnen stellen dat het goed gaat met de JOVD, de VVD en het liberalisme in Nederland zijn de afgelopen periode ook veel partijgenoten in opspraak gekomen. Bestuurders en politici liggen onder een vergrootglas, en dat is maar goed ook. U bent aan te spreken op uw gedrag en verantwoordelijk voor uw falen. Zeker voor een partij als de VVD, die prat gaat op een overheid die goed op het geld past en bestuurders levert die wars van opsmuk hun werk doen, kan het niet zo zijn dat mensen hiermee een loopje nemen. Dat moet afgelopen zijn.

Als je er een rommeltje van maakt, pak je spullen. Als je denkt tien dingen tegelijkertijd te kunnen besturen, denk eens na. Als je sjoemelt met geld, daar is de deur.

Ik wil alle bestuurders en alle politici hier in de zaal, nog eens op het hart drukken: u zit daar ook namens mijn partij. U zit daar ook om het vertrouwen van mij, van alle Nederlanders, niet te beschamen. U bent voor veel mensen de politiek. Dat is een zware last op uw schouders: onderschat die niet. En zoals geldt voor alles in het leven: practice what you preach.

Ik stel het zelfs nog iets scherper: Wat mij betreft ligt de lat voor VVD’ers hoger dan voor andere politici. Ieder die de mond vol heeft van onnodig eten uit de staatsruif en dan zelf fraudeert of zichzelf buitensporig verrijkt, dient wat mij betreft met pek en veren de laan uitgestuurd te worden. We herinneren ons nog allemaal de affaire rond Mariko Peters en zeiden dat naar aanleiding van eerdere uitspraken van Groenlinks de lat voor hen hoger lag. Dit geldt voor VVD’ers net zo. Dus wanneer politici of bestuurders niet met deze verantwoordelijkheid kunnen omgaan is het aan de partij om in te grijpen, daar meneer Korthals ligt een duidelijke verantwoordelijkheid voor de voorzitter van de VVD.

Politici moeten het goede voorbeeld geven. Of het nu gaat over die samenleving die ik eerder schetste of over integer besturen. Laat ik één zo’n goed voorbeeld hier direct noemen: weg met het wachtgeld.

Kunt u uitleggen dat een wethouder uit een grote stad die elders burgemeester wordt het verschil in inkomsten betaald krijgt? Kunt u het uitleggen dat een gemeente als Roosendaal dit jaar 350 duizend euro aan wachtgeld moet betalen? Kunt u uitleggen dat de Tweede Kamer miljoenen betaalt aan wachtgeld voor oud-leden? Ik kan dat niet en ik wil dat niet.

Bovendien, niemand hoeft medelijden te hebben met oud-politici of gewezen bestuurders. Zij hebben een ruim netwerk, voldoende ervaring en kunnen gewoon, net als ieder ander, een baan zoeken. Ook hiervoor geldt: wat wij verwachten van andere Nederlanders, moeten wij ook zelf doen.

Tot slot. Dit is de laatste keer dat ik uw congres als JOVD-voorzitter zal toespreken. Volgend weekend kiezen onze leden op een afgeladen JOVD-congres in Den Haag een nieuwe voorzitter. Hij zal samen met zijn team ervoor zorgen dat de JOVD uw partij ook komend jaar scherp volgt en bij zal dragen aan een goede discussie over hoe wij dit land liberaler maken. Wij houden u in de gaten!

Mij rest voor nu niets anders dan u veel wijsheid te wensen.

Dank u wel.